Maintaining our sanity amid the pandemic and political anomalies

 Maintaining our sanity amid the pandemic and political anomalies 

 

By Amy Luz U. Catalan

 

La Paz, Iloilo City

11 August 2020

 

 

Living in a pandemic takes a toll on our general well-being. Not only does it threaten our physical response against the virus that causes the deadly COVID-19, it also poses a greater risk on our emotional and mental health. To save ourselves from succumbing to the dangers that it presents to us, we need to be aware that our survival depends on our ability to dodge being part of the rising cases and safeguard ourselves from the eventual damage that it may cause us. 

 

These days, not only are we challenged to keep ourselves healthy to combat COVID-19,  but we are simultaneously being plagued by the corrupt practices in the government and some of its agencies, especially those that get caught in the misuse of funds and resources like the Philippine Health Insurance or PhilHealth (Romero and Nonato, 2020). Also, this inability of the government to plan for and manage the health problems, especially when the country is on top of the list that is unable to handle this health crisis (Beltran, 2020), makes us more anxious and uncertain of the times.

 

So, it remains our personal responsibility to protect ourselves, our families and the community, in general, to overcome this two-pronged crisis when the government cannot establish a full-proof plan to protect the Filipino population (Jaymalin & Crisostomo, 2020). What are we doing to do now? 

 

(Still) Observe Health Protocols

 

The most important action that we need to do is to continue observing the health protocols: washing of hands, wearing of face mask and shield, and distancing from crowds (World Health Organization, 2020). Since there’s no vaccine as of the moment, prevention is still the best course of action to take. It also pays to refrain from doing unnecessary trips to the supermarkets or stepping out of our homes on non-emergency errands because of the cases of local transmission that are rising in various parts of the city (Daily Guardian, 2020). So, it goes without saying that to be complacent at this time is tantamount to spreading the virus to where it does not belong: our homes.

 

Enjoy your Sundays More

 

The most valuable activity that we can make is to master the art of sleeping in and staying in bed on Sunday mornings. We’ve got to prioritize our well-being especially in these busy and trying times. Here are some ways on how to do this:

 

1.     Prepare your bedroom. Make the bedroom cozy by using soft lights. Firefly lights (the ones that you usually decorate your windows on Christmas) may be used to create soft glows inside the room.  Reminder: Before dozing off to sleep, switch off the lights as these might pose some serious fire hazard.  A night light if you’re not used to sleeping in a very dark room.  Use floral scents (Lavender is the best!) to enhance the atmosphere in the room and to induce sleep.  (Fismer & Pilkington, 2012). Remember not to use scented candles because they are not good for your respiratory health (Thomson, 2019).  You can buy a diffuser  and essential (Lavender) oil at the malls. Switch on the AC to make your bedroom cool, and turn it off later to use an electric fan. Direct the fan to the walls to create a breeze-like flow.  Turn on the music. Choose soft rock, instrumental or your favorite songs while you drift off to dream land.

 

2.     Prepare yourself. Take a warm shower and drink a glass of warm milk. It is also best to wear light clothing that will allow you to move easily and freely even while you’re asleep. Meditate for 20 to 30 minutes in bed. This will help calm your mind and your heart, and sets your body to rest. 

 

3.     Enjoy your Sunday morning. Your body usually gets used to waking up early on weekdays. So, on weekends do not set your alarm. If your body is tired, it will tell you to rest a little while longer. It’s okay to sleep in on Sundays. Upon opening your eyes, don’t move or get up just yet. Meditate for 20- 30 minutes and think of what a great day you’re going to have. Meditate on what you need on that day and the rest of the week to have a peaceful and joyful heart. Say grace and be grateful. When you finally get up for coffee (or to have breakfast), do not rush. Take your sweet time. Switch on the music. Dance or move in rhythm to the tunes.

 

 

Establish Virtual Social Connection 

 

Life in quarantine has never been a breeze. For months now, we are under “lock and key” as our frontliners battle the virus for us. The social landscape in the city has changed, and we are wary to go out. So, while confined in our homes, we can still socialize with our family, friends, and colleagues by having an online or virtual connection with them (Indeed Career Guide, 2020).

 

1.     Have coffee e-sesh. Scheduling time with friends and colleagues for coffee is a sure-fire way to enjoy your early morning or mid-afternoon moments. If you have connected to the internet, you can use some video apps to see your friends while you enjoy your coffee (Reminder: Buy local.)

2.     Schedule Zoom reunions. Staying in touch with elementary, High school and college classmates in this pandemic will help in keeping your joy. If Zoom is not available, there are other platforms that you can tap, like FB video messenger, Whatsapp, Viber, and many others. 

3.     Dance your quarantine blues away. There are many videos on YouTube that you and your friends can use to shake away the feeling of dread and lethargy. Get up and move that body, folks!

4.     Establish storytelling times. Read or tell a story from your favorite books. Gather on Zoom or any video platform and spend an afternoon gabbing about a character or the plot from your favorite story.  Ask as many friends as you possibly can to join this virtual storytelling. 

5.     Play online games. There are so many games that can be found online  without  violence and noise. Explore the web for games of Scrabble, Word Blitz and also for Candy Crush, Farmville, among others. Compete against your friends for fun!

 

 

So, there we go! There are many more activities that we can do for fun and for connecting with our significant others. Just make sure that we won’t neglect to stay away from our screens from time to time and connect with the people in our homes. 

 

Have a safe and healthy quarantine period. See you at the end of this health crisis!

 

References

 

Beltran, Michael. (2020). ‘The Philippines’ Pandemic Response: A Tragedy of Errors 

The Duterte administration’s COVID-19 response marries incompetence with militarism’. The Diplomat. May 12, 2020. Available at https://thediplomat.com/2020/05/the-philippines-pandemic-response-a-tragedy-of-errors/. (Accessed August 9, 2020). 

 

Daily Guardian. (2020). ‘Mayor assures virus spread under control despite surge in cases’. August 8, 2020. Available at https://dailyguardian.com.ph/mayor-assures-virus-spread-under-control-despite-surge-in-cases/. (Accessed August 9, 2020).

 

Fismer, Kate and Pilkington, Kate Louise. (2012). ‘Lavender and sleep: A systematic review of the evidence’. European Journal of Integrative Medicine, Vol. 4, Issue 4, December 2012. Available in https://www.sciencedirect.com/science/article/abs/pii/S1876382012010700. (Accessed on August 9, 2020). 

 

Indeed Career Guide. (2020). ‘9 Virtual Social Activities To Stay Connected’. April 1, 2020. Available at https://www.indeed.com/career-advice/career-development/virtual-social-activities. (Accessed August 10, 2020).

Jaymalin, Mayen and Crisostomo, Sheila. (2020). ‘Inappropriate Tests, Failing Strategies: Why The Gov’t Is Losing The Battle Against COVID-19, According To Healthcare Workers’. One News. August 3, 2020. Available at https://www.onenews.ph/inappropriate-tests-failing-strategies-why-the-gov-t-is-losing-the-battle-against-covid-19-according-to-healthcare-workers (Accessed August 9, 2020).

Nonato, Vince and Romero, Paolo. (2020). ‘PhilHealth Officials Face P15-Billion Fraud, Other Allegations; Funds Seen To Run Out By 2022’. One News. August 5, 2020. Available at https://www.onenews.ph/philhealth-officials-face-p15-billion-fraud-other-allegations-funds-seen-to-run-out-by-2022. (Accessed August 9, 2020).

Thomson, Lizzie. (2019). ‘Are scented candles bad for your health?. Metro. October 11,  2019. Available at  https://metro.co.uk/2019/10/11/are-scented-candles-bad-for-your-health-10903194/. (Accessed August 9, 2020).

 

World Health Organization. (2020). ‘Coronavirus disease (COVID-19) advice for the public’. Available at https://www.who.int/emergencies/diseases/novel-coronavirus-2019/advice-for-public. (Accessed on August 9, 2020). 

 

The Art of Sleeping in and Staying in Bed on Weekends

 ❤️ How to master the art of sleeping in and staying in bed on  Sunday mornings ❤️ (We’ve got to prioritize our well-being especially in these busy and trying times.)

~ Prepare your bedroom:

Make your bedroom cozy by decorating it with soft lights. Choose firefly lights (the ones that you usually decorate your windows on Christmas) to create soft glows inside the room.  Reminder: Switch off the lights before you close your eyes as these might pose some serious fire hazard.  You may use a night light if you’re not used to sleeping in a very dark room. 

Use floral scents (Lavender is the best!) to enhance the atmosphere. Remember not to use scented candles because they are not good for your respiratory health.  You can buy a diffuser  and essential (Lavender) oil at the malls.

You can switch on the AC to make your bedroom cool, and turn it off later to use an electric fan. Direct the fan to the walls to create a breeze-like flow. 

Turn on the music. Choose soft rock, instrumental or your favorite songs while you drift off to dream land.

~ Prepare yourself:

Take a warm shower and drink a glass of warm milk.

It is best to wear light clothing that will allow you to move easily and freely even while you’re asleep.

Meditate for 20 to 30 minutes in bed. This will help calm your mind and your heart and get your body to rest.

~ On a Sunday morning:

Your body usually gets used to waking up early on weekdays. So, on weekends do not set your alarm. If your body is tired, it will tell you to rest a little while longer. It’s okay to sleep in on Sundays. 

Upon opening your eyes, don’t move or get up just yet. Meditate for 20- 30 minutes and think of what a great day you’re going to have. Meditate on what you need on that day and the rest of the week to have a peaceful and joyful heart. Say grace and be grateful. 

When you finally get up for coffee (or to have breakfast), do not rush. Take your sweet time. 

Switch on the music. Dance or move in rhythm to the tunes.

ENJOY THE REST OF THE DAY! 

Surprise!

 10 August 2020

(10 hours ago)

I just found out that my personal (and critical) blogpost (published in 2015) was used for a Masteral paper in Boston College. It says that I was the only outsider that “participated” in that study.  All the others came from the US. 

The paper (La Voie, 2017) has been a positive review of my entire experience because it affirms the decision that I made, more than five years ago, to actively and continuously search for the truth that kept bothering me for many years. The answers that I found were a crucial insight into and an understanding of faith and self (identity) that helped shape my spirituality. Without this, I wouldn’t have this sense of completeness and fulfillment. 

This is why I can definitely say, with full conviction, that Our Creator blesses us with a sense of wonder as we search for answers, no matter where it takes us, in our lifetime. We are given the grace to experience that which we need the most for our spiritual growth; to explore the world and to recognize every face and every situation that we encounter during that journey as part of life’s lessons on hope, trust, kindness and love; and to come to a realization that we are one humanity.

For those who are interested, you may ask me for the link. 😉

https://core.ac.uk/download/pdf/151480542.pdf

Buwan

 gusto nyo bang sumama sa buwan? 🌙

 

parang gusto ko na lang pumunta sa buwan!

doon ay tahimik at walang gulo

kung mag-iisa lang ako

malawak ang papasyalan 

na walang pangambang may makanti ako

o may masabing gagamitin laban sa akin

doon ay walang tatawag sa akin na nanggugulo 

o di kaya'y reklamo ng reklamo

tungkol sa lumang pagbabago

dahil doon wala naman akong pangulo

malayo ang buwan mula sa mga gustong sikilin

ang aking tunay na karapatang pantao 

at pati na rin ang aking totoong pagkatao

doon ay hindi aabot ang pananakot

ng isang estadong madalas ay lasing

sa kapangyarihang pulpol at nagtatapang-tapangan

doon sa buwan hindi mapapawi ang lakas ko

dahil dito ko kinukuha ang ritmo ng oras 

ng aking diwa at katawan

hindi magagapi ng anumang karahasan

dahil doon sa buwan 

maaari akong maging walang-maliw 

at patuloy na lumalaban

#fakefreedoms

 #fakefreedoms

 

so many #fakenews abound these days

it would seem that's just part of the viral bait

but a song by #joeyayala jolts me to reminisce

it pinches my soul as it pushes out a tear or two 

memories seem to be transported from the past 

i'm sure there is something back then,

a love lost or a heartbreak that has never healed, perhaps 

its melody and words haunt me so 

it plays images of my younger self: 

full of hope and passion 

and a vision of freedom for my beloved people

the words #weareheretobefreeandtofreeothers punch my heart

am I free and have I given others the chance to be free?

the song evokes heart-wrenching emotions

as if all the while I've known that there are #norealfreedoms

in a country where the poor had to die for their food

and the rich gorge themselves with so much food that they die

where the poor live in squalid conditions, in the slums

while the rich, in their huge houses, live all alone

my tears have a reason to fall, afterall,

for the freedoms that we all seem to enjoy may be nothing but #illusions

Quarantined Thoughts 19 March 2020

 Quarantined Thoughts 

Day 4/March 19, 2020

Time: 10: 10 A.M.

Place: La Paz, Iloilo City

 

*I don't want to sound like a privileged individual while some of my fellow Filipinos have been struggling to feed their families and keeping this pesky COVID19 at bay at the same time. 

 

*But no one is ready to be "imprisoned" like this for 14 days or for a month. This isolation might even take longer than expected. Let me say that staying in a room in a hometel could be suffocating and downright boring with the television, that is tuned in to news most of the time, and Facebook, which is the source of some of my amusements and some news, as the means to contact the outside world (Does it sound apocalyptic, monasteric?).

 

*Iloilo City Mayor Jerry Trenas has been efficiently running the COVID19 prevention program and I truly appreciate his efforts in keeping the city virus-free. At least, I don't have to needlessly worry about the situation here while being holed up in one of the hometels in the city.  But he has to place the city on lockdown soon before it's too late. My only worry is that I will need to go out to buy provisions and medicine.   

 

*As far as my families and friends in Bacolod, in Bulacan and other parts of the country and the world are concerned, everybody is doing fine. They are keeping themselves healthy and safe which is enough for me to stay worry-free. 

 

*I've submitted yesterday the grades of my UPHSI students on CRS. With the suspension of online classes until April 14, I have no other preoccupation.  However, this hasn't stopped me from creating my own daily routine which, I believe, is helpful in this time of the pandemic. I've got my alarm set at 6 A.M. to start the day and from there it rolls until I hit the sack around 10 or 11 P.M. depending on the news or the happenings on Facebook.

 

*During this time, I've developed a fondness for the Pasig City Mayor Vico Sotto for his quick-response scheme and his proactive leadership. Who would have known that his positive action would lead me to view him as a potential president that this country badly needs? I just hope that there are other leaders like him who would step-up and perform their duties well. Unfortunately, I have to wait ten years before I can vote for Vico to be the next president. So, I really need to survive this pandemic, that's why I'm willingly staying in this room until this quarantine is over. 

 

*Mel Garcia, my former batchmate at DLSU-Manila, has been helpful in various discussions, both serious and humorous, as I ride this out. At most, he is very supportive of my advocacy for Vico Sotto for president. Most of the time we chat about the pandemic, our disappointment of the situation and the way it's being managed by the national government, and the proliferation of fake news that he happily verifies with his biophysicist friends. 

 

*Lovella Divinagracia and her family sent cake and spaghetti last Tuesday as they celebrated the birthday of their son, Patrick, who passed on to become an angel a few years ago due to an illness. They are my family here in Iloilo, and as they also try to keep themselves healthy in their home, I keep in touch with Ms. Love every now and then for some updates.

 

*What I worry about is the discovery that there might be asymptomatic people (like Migz Zubiri) who are going around without knowing that they are carriers of the virus. Since there is no testing being done as of yet, I'm afraid that the numbers might increase exponentially until it's too late to really contain the pandemic. I hope that I'm wrong.

 

* I'm using this quarantine as time to write anything- poems, short stories, research- to keep my mind busy since "an idle mind is the workshop of the devil". I don't want to be depressed or bored while keeping myself isolated. This is the perfect time to focus on writing which is what I love best.

 

*There are so many organizations, including the ones from the university where I teach, that contribute to the campaigns for more protective gears and other provisions for the frontliners. I just wish that I could also do that. 

 

*I devote time to pray and meditate. This helps me keep my spirituality and strengthen my mental health. In this time, our only weapon, aside from a healthy immune system, is our mind. I try to keep it active and focus on those things that I can do.

≥≥≥

 

Impeksyon

 Impeksyon

 

ni Amy Luz U. Catalan

 

I. Ang Pasimula

 

Nang unang dumating ang balita na may corona virus sa kanilang siyudad, agad na nagsabi ang kanilang Meyor na handa ang kanyang gobyerno na suportahan ang lahat ng mga pamilya sa San Roque.  Mayroon daw nakatagong pera na inilaan sa mga hindi inaasahang pangyayaring tulad nitong pandemya. 

 

"Mabuti naman kung ganoon, " ang sabi ni Miya sa kanyang kabiyak at tatlong anak. Sa kabila ng pangambang marami ang maapektuhan ng sakit na ito, maaari ring magkagulo kapag nagutom ang mga tao.

 

"Nabigyan na rin kami ng abiso ng aming head tungkol sa sakit na ito kabilang na ang mga departamentong medikal at maintenance. Naghahanda na rin kami ng lahat ng mga gagamitin sakaling dumami na ang maysakit dito sa atin, " paliwanag pa niya sa kaniyang pamilya. 

 

"Mama, nakakatakot ba iyan?, " ang humihingal na tanong ng kanyang bunsong anak na inatake na naman ng kanyang hika. 

 

"Hindi, anak, basta't dito lang kayo sa loob ng bahay at huwag matigas ang mga ulo kapag pinagsasabihan, ha?, " ang sagot niya, sabay himas sa mahabang buhok nito.

 

"Pero, mama, paano kami makakapasok sa eskwela kung hindi kami makakalabas? Paano yung cheering practice namin para sa sportsfest?," ang tanong naman ng kanyang panganay na anak. 

 

"Hindi ko pa alam kung anong mangyayari. Wala pang notice galing sa prinsipal ng eskwelahan ninyo," sagot niya naman.

 

"Sana walang pasok!," ang hiyaw naman ng kanyang ikalawang anak na lalaki. 

 

Natawa na lamang ang lahat sa sinabi nito. At sa loob ng kanilang tahanan, ramdam ng mag-asawa ang pagkabahala ng kanilang mga anak. Hindi sila makapag-bigay ng eksaktong kasagutan, kung kaya't inaya nila ang mga ito na mamasyal sa mall para mapalitan ng ngiti ang kanilang mga mukhang puno ng pag-aalala. 

 

Pagkatapos nilang manood ng sine, namili sila ng mga pagkain at baon ng mga bata. Sa loob ng supermarket, siksikan na ang mga tao kung kaya't kaunti na lang din ang nabili nila. Babalik na lang daw silang mag-asawa sa kalagitnaan ng linggo para kumpletuhin ang kanilang kailangan sa bahay. 

 

"Papa, bakit andaming binibili na tisyu nung babae?, " ang tanong ng bunso sa kanyang ama na siyang nakahawak sa kanyang kamay.

 

"Baka kailangan lang talaga nila, anak. O, sige na pumili ka na ng gusto mong baon," ang udyok na sabi ng ama sabay hawak sa kamay ng kanyang anak papunta sa mga tinapay at mga biskwit. 

 

Sa malayong banda ng supermarket, may narinig si Miya ng malalakas na hiyawan. Dalawang babae, isang Pilipina at isang Intsik ang nag-aaway. Inubuhan raw ng babaeng Intsik ang mga panindang de-lata. Sinaway daw sya ng Pilipina kung kaya’t nagalit ito at itinulak ang isa. Kaya’t pagkabawi mula sa  kanyang pagkakasindak, agad na itinulak rin ng Pilipina ang babaeng Intsik at saka na sila nagsigawan at nagsabunutan. Sa kabila ng hindi nila pagkakaunawaan dahil sa magkaibang lengwahe, napaiyak na lamang ang Intsik at umupo ito sa sahig, inuubo at bigla na lamang nawalan ng malay. Kung kaya’t naghiyawan na ang mga taong nakapalibot sa kanila. Biglang dumating ang mga gwardiya at pilit na ginising ang babaeng nakahiga sa sahig. Ilang minuto ring ginigising ito, at pagkabangon agad na umubo ulit sa harap ng maraming taong nakapalibot sa kanya at saka nawalan ulit ng malay. 

 

II. Ang Pagkalat

 

“Mama, ano po ang nangyari?, “ ang tanong ng kanyang panganay na anak. 

 

“Hindi ko pa alam, ‘nak. Buti pa bilisan na natin para makalabas tayo agad dito. Tawagin mo na ang papa at mga kapatid mo para makauwi na tayo.,” ang sabi ni Miya na tila may pag-aalala sa boses.

 

Nasa pila na sila ng kanyang asawa nang narinig nila ang tunog ng ambulansya sa labas ng supermarket. Hindi na lang niya ipinahalata na nag-aalala siya dun sa babaeng Intsik na inubo at nawalan ng malay. Basta maka-alis silang pamilya sa lugar na iyon at makakuha ng balita sa ospital kung saan isa siyang nurse. 

 

“Heto na, honey,” ang sabi ng asawa. “Andito na lahat sa cart ang mga plastic bags. Halina kayo,” ang pagyayaya ni Romy sa kanyang asawa’t mga anak.

 

“O, hindi na tayo magda-drive thru, ha,” ang paalala nito sa mga anak.

 

Nang makarating sila sa kanilang bahay, agad na tumawag si Miya sa ospital. May duty siya nang gabing iyon at kabilang sa kaniyang paghahanda ang kausapin ang kaibigang si Ella, na isang nurse sa ER, nang tungkol sa mga kaso sa ospital. 

 

“Doon pala dinala sa ospital namin yung babae kanina. Nasa ER raw ngayon at hindi pa rin nagigising,” ang sinabi ni Miya sa kanyang asawa.

 

“Baka over-fatigue lang yun. So, hindi pa alam kung ano ang sakit nya?,” ang tanong ni Romy. 

 

“Nagte-test pa sila. Mamaya pa nila malalaman yung resulta. Namumutla raw yung pasyente at tila hirap huminga,” sabi ni Miya.

 

“O, asthma. Naku, usong-uso pa naman yan ngayon dahil sa init ng panahon. Kapag nandun ka na mamaya pwede mo namang i-check kung ano ang results ng blood test niya at saka mo kami sabihan dito,” ang pagmumungkahi ng kanyang asawa.

 

“Sige, itawag ko sa inyo para may closure iyong shock natin kanina sa supermarket, “ pagbibiro pang sabi ni Miya.

 

Naghanda na sila ng hapunan at pagkakain ay agad namang naghanda na si Miya sa kanyang pagpasok. Si Romy ang taga-hatid niya na hindi kasama ang mga anak. Nasa kwarto na ang mga ito at busy sa kani-kanilang cellphone. Tuwing weekends lang sila nakakagamit ng gadgets nila para maka-focus sa kanilang assignments. Agad namang nagpa-alam si Miya sa kanila at humalik ang mga ito sa kanya.

 

“Mama, ingat po kayo,” ang malambing na sabi ng bunsong anak, sabay halik sa pisngi ng ina.

 

“Salamat, anak. O, huwag kayong magpupuyat ha. Pagbalik ng papa nyo, siya na ang magpapatulog sa inyo. Sumunod kayo,” ang paalala niya.

 

Habang papunta na sila sa ospital, nakatanggap ng tawag si Miya mula kay Ella. 

 

“Mi, coming ka na ba? May emergency dito, eh. Kaya tinawagan kita para hindi ka muna pumunta sa ER,” ang sabi ng kaibigan.

 

“Oo, malapit na kami. Bakit ano’ng nangyari?,” ang tanong naman ni Miya.

 

“Ah, na contaminate na yung ER. Dumating na yung results ng pasyente. At gising na rin sya. Inuubo at nagsusuka. Mataas rin ang lagnat. Minsan giniginaw at nanginginig. Kinukumpirma pa ang disease nya. Pero ang suspetsa yung corona virus ang dahilan,” ang sagot ng kanyang kaibigan. 

 

III.Ang Kaguluhan 

 

Inabutan nga ni Miya na nagkakagulo na sa loob ng ER ang mga duktor at nurses upang mahiwalay ang pasyenteng pinaghihinalaang may covid. Nakatingin na lamang siya mula sa salamin ng pintuan at sumenyas sa kaibigan naka-mask at hazmat suit na. Unang na-expose si Ella dahil siya ang tumatanggap sa mga pasyente sa ER. Bakas sa mukha nito ang pag-aalala.

 

“Kumusta na?,” ang tanong ni Miya mula sa kabilang pinto.

 

“Hindi maganda, besh. Mukhang malala ang sitwasyon ng pasyente. Ching Chao Wei ang pangalan ng pasyente, turista galing sa Wuhan, China na dumating dito sa siyudad noong January 15. Mag-isa lang siya,” ang pagbabahagi ni Ella sa kaibigan. 

 

“Ano na ang mangyayari sa inyo ngayon? Ika-quarantine kayo, eh. Hinahanda na ang unit dito sa dorm ng ospital para sa inyong lima na nandito sa ER. Kasama n’yo ang mga duktor na naka-duty rin ngayon. Baka 14 days or more daw depende kung may symptoms kayo,” sabi naman ni Miya, sabay senyas na tatawag na lamang siya sa telepono. 

 

“Sige, besh, salamat sa balita. Balik muna ako sa pasyente. Hindi na rin makakalabas ang ibang mga pasyente na naabutan ni Chao Wei. Under monitoring na rin sila,” ang malungkot na sabi ni Ella.

 

Sa loob ng ER, may sampu pang mga pasyente ang nakahiga dahil sa mga sakit na nararamdaman. Iilan sa kanila ang inuubo na rin at may mga lagnat. 

 

“Nurse Ella, pakisarado na lang ng lahat ng pinto at bintana ng isolation room. Ikaw lang at ako ang pupwedeng pumasok dito para hindi marami ang ma-expose sa pasyente. Paki-check na rin ang oxygen kung umaandar na,” ang utos ni Dr. dela Cruz kay Ella habang pinapakinggan nito ang dibdib at likod ng pasyente gamit ang stethoscope. 

 

Mukhang nahirapan nang huminga si Chao Wei. Mabilis ang pagtaas-baba ng dibdib nito. Nakikita rin sa monitor ang rate ng kanyang pulso na tila bumibilis din. Pagkatapos ng ika-limang spike ng pulso, biglang nanginig ang pasyente. Mabilis na ikinabit ang ventilator dito. Maya-maya pa’y nag-flatline na ang monitor. Pilit na ginawan ng resuscitation ito, ngunit hindi na naka-recover. 

 

“I’m sorry, Doc. Nagawa na natin ang dapat gawin,” ang sabi ni Ella sa duktor na pareho ring na-shock sa bilis ng pangyayari. 

 

“Oo nga, Ella. Pakisulat na lang sa report, time of death ay 1:15 am. Date of death: Marso 20, 2020. Name of deceased: Ching Chao Wei. Cause of death: COVID-19,” ang mala-robot na sabi ng duktor. 

 

“Okay, Doc. Tatawagan ko na rin ang mortuary. Cremation po agad,” ang dugtong ni Ella.

 

Nang araw rin na iyon, sa ibang mga ospital ng siyudad, ganitong mga eksena rin ang laman ng mga ERs. Kinabukasan, nag-deklara ang Meyor na may lockdown sa siyudad at iniutos niya na: 

 

1. Itigil ang lahat ng negosyo at hindi pwedeng lumabas ng bahay ang mga tao.  

2. Bawal ang birthday parties o anumang pagtitipon. 

3. Isa lang kada pamilya na kailangang may pass ang pwedeng pumunta sa palengke o botika. 

4. Isasara ang mga bangko at malalaking pamilihan.

5. Dapat magsuot ng mask kung lalabas ng bahay.

6. May curfew para sa mga kabataan hanggang edad 21 mula alas- 8 ng gabi hanggang alas-6 ng umaga. 

7. Hindi pwedeng lumabas ang mga senior citizens. 

 

“Dito muna ako sa ospital matutulog, hon. All hands on deck kaming nurses dito sa ER ngayon. Napakaraming pasyente dito. Isa pa naka-quarantine ang buong ospital at bawal umuwi ang staff sa kani-kanilang bahay sa takot na kumalat ang virus,” ang paalam ni Mia sa kanyang asawa. 

 

“Naku, okay ka lang ba diyan? Mag-ingat ka, mahal. Biglang dumami talaga ang mga kaso ngayon sa buong siyudad. Hindi na nga alam ni Meyor kung paano at saan galing ang mga taong maysakit. Hindi kaya nahawa sila doon sa mall ng naging pasyente niyo diyan?,” ang tanong ni Romy na bakas sa boses ang pag-aalala. 

 

“Posible. Wala pang info galing sa ibang pasyente ngayon kasi inuuna muna ang treatment. Siguro kapag stable na sila, pwede na kaming magtanong. Hon, pwede mo ba akong dalhan ng pampalit na mga damit? Pang-limang araw na para hindi ka mahirapan magdala rito,” ang pakiusap ni Miya kay Romy.

 

“Oo, sige. Pupunta ako diyan mamaya. Iiwan ko na lang sa guwardiya ang bag. Kilala ko naman ang nagbabantay diyan. Huwag kang mag-aalala, magsusuot ako ng mask at gwantes at magdadala ng alcohol. Siyanga pala, tutal nasa bahay lang naman kami, ikaw na ang tumawag sa mga anak natin kapag may panahon  ka,” ang palambing namang sabi ng kanyang bana.

 

Sa loob lang ng dalawang araw na naka-lockdown ang siyudad, nagkagulo na ang mga tao, lalo na doon sa mga impormal na naninirahan sa tabi ng kanilang subdivision. Wala na silang makain dahil hindi pa naayos ang ayuda na galing kay Meyor. Imbes na nasa loob sila ng kanilang mga bahay, na parang mga kahon sa liit, nagsilabasan sila sa kalsada at doon na naghintay ng tulong.

 

“Gutom na kami, Meyor! Nasaan na ang tulong na pinangako mo sa amin?,” ang sigaw ng mga tao sa dumaraang kotse na tumigil sa harapan nila. 

 

“Magandang gabi sa inyong lahat! Inaayos pa natin ang tulong para sa lahat. Bukas pwede na ninyong matanggap ang mga ito. Sa ngayon, dapat nasa loob kayo ng bahay ninyo para hindi kayo magkahawahan,” ang pakiusap ni Meyor.

 

“Pero Meyor, gutom na kaming lahat. Nakadepende sa araw-araw na trabaho ang sweldo namin,” sigaw ng isa pang lalaki na may hawak na sanggol.

 

Walang nagawa si Meyor kundi ang bigyan ng tig-iisang libo ang kada taong nandoon sa kalsada, at nang nagpasalamat na ang mga ito, bigla na lang lumuwag ang kalsada na dadaanan ni Romy papasok sa subdivision kung saan sila nakatira. 

 

“Mga anak, nandito na ako! Gising pa ba kayo?,” ang bungad na bati ni Romy sa kanyang mga anak nang nakarating na ito sa kanilang bahay. 

 

“Opo, pa. Naglalaro pa po ako ng ML,” ang sagot naman ng anak niyang lalaki.  Tuloy na po ang mga girls.

 

“Mabuti naman kung ganoon. Matulog ka na rin. Bukas tatawag si mama niyo para makapag-usap kayo,” sabi naman ni Romy. Tinungo niya ang kusina at ni-lock ang pinto. Isinara niya na rin ang mga bintana pati na ang mga kurtina. 

 

“Sige, huwag mong kalimutang i-lock ang mga bintana sa mga kuwarto niyo. Goodnight na anak,” sabay halik ni Romy sa noo ng kanyang nagbibinatang anak.

 

Pagkabihis niya ng damit, agad nitong pinadalhan ng text message ang asawa. 

 

Romy: "Hon, nakita ko si Meyor kanina doon sa labasan ng subdivision. Pinuntahan niya ang mga taong nakatambay sa labas dahil sa gutom. Baka magkagulo rito kung walang matatanggap na ayuda ang mga tao bukas o sa makalawa. Nagbigay lang si Meyor ng pera sa kanila kaya sila pumasok sa mga bahay nila."

 

Miya:   "Sana mabigyan agad sila ng tulong diyan. Delikado ang magutom sila. Baka manggulo or di kaya'y pasukin nila ang mga bahay diyan sa atin. Ano kaya ang magandang gawin?"

 

Romy: "Maghahanda na rin kami ng mga anak mo rito para kung magkagulo man, aalis na lang kami kaagad. Kukuha muna ako ng quarantine pass para sa apat. Kakausapin ko si Meyor tungkol dito."

 

Miya: "Mukhang hindi pwede ang ganyang arrangement, hon. Hindi kayo papayagan ni Meyor. Basta kapag nagkakagulo na, umalis na lang kayo agad, at pumunta kina mama sa Sta. Isabel."

 

Romy: "Okay, hon. Huwag ka nang mag-alala. Kaya na namin ito. Ingat ka diyan palagi."

 

Miya: "Kayo rin diyan, hon. Tawagan mo lang ako kung anuman ang mangyari. Goodnight na."

 

IV. Ang Pagtatapos

 

Madaling araw na nang nakarinig si Romy ng isang malakas at masigabong tunog. Kasunod nito ang pagkawala ng kuryente sa bahay nila. Agad nyang pinuntahan ang mga anak at ginising ang mga ito. Marahil ito na ang sinasabing kaguluhan na bulong-bulungan kanina sa labas ng subdivision nila. Sumilip siya sa bintana ng mga anak na babae. Madilim at maingay na sa labas. Hindi nya maaninag kung ano ang nangyayari sa kalsada.

 

"Mga anak, gising kayo! Magbihis na kayo at aalis muna tayo," ang pigil-hiningang sabi ni Romy sa mga anak. 

 

"Bakit, pa? Ano'ng nangyayari?," tanong ng panganay na inaantok pa. 

 

"Nagkakagulo na sa labas, anak. Kailangan natin pumunta kina Lola mo sa Sta. Isabel. Magbihis na kayo at magdala ng coat. Lahat ng gamit na kailangan natin nasa sasakyan na," ang sagot naman ng ama.

 

"Pero paano si Mama, pa? Hindi ba siya makakasama sa atin?," ang tanong naman ng isang anak na lalaki. 

 

"Hindi siya makakalabas sa ospital, anak. Naka-quarantine silang lahat para hindi makahawa sa iba. Tatawagan na lang natin siya kapag nakalabas na tayo sa subdivision," ang mahinahon na sagot ni Romy. 

 

"Ready na kami, pa!," ang sabay-sabay nilang pagkakasabi sa ama.

 

"Sige, mga anak. Hintayin n'yo ako sa sala. Ila-lock ko muna ang lahat ng pinto. Dapat naka-secure ang bahay natin bago tayo umalis. O, ayan, 'lika na kayo," ang aya ng ama sa tatlong anak.

 

Nang naka-pwesto na sila sa sasakyan, tinawagan ni Romy ang asawang naka-quarantine,  sasabihan na paalis na sila at papunta na sa bahay ng mama nito, sa Sta. Isabel na 24 kilometro ang layo. Ngunit walang sumasagot sa cellphone nito sa ilang beses na pagtawag nito. Hindi na nagpahalata si Romy ng kanyang kaba sa harap ng mga anak.

 

“Baka busy pa si mama n’yo sa mga pasyente. Umalis na lang tayo. Tawagan na lang ulit natin kapag nakarating na tayo sa mga lola n’yo,” ang mahinahong sabi ni Romy sa mga anak na tila nag-aalala na rin. Bakas sa mga mukha nila ang kaba. 

 

“Sige, po, papa. Baka po maraming pasyente ngayon sa ER,” ang sagot ng kanyang panganay na babae.

 

“O, sandali lang at bubuksan ko ang gate,” ang sabi ni Romy.

 

Nang handang buksan ang gate, narinig nyang nagsisigawan na ang mga taga-dulunan. May mga dala itong flashlights at kandila. Madilim pa rin sa kalsada maski na may mga dala-dalang ilaw ang mga taong nagmamartsa sa daan.

 

“Hindi ho kayo pwedeng umalis dyan sa bahay nyo! Sa loob lang ho kayo!, “ ang sigaw ng isang lalaking may hawak na flashlight. 

 

“Pupunta ho kami sa mga biyenan ko. Natatakot ang mga anak ko rito at may asthma ang isa sa kanila. Kailangan namin ng kuryente para sa inhaler nya,” ang paliwanag ni Romy.

“Hindi kayo makakalusot sa dami ng mga taong nag-mamartsa sa labas ng subdivision,” ang sagot naman ng isa.

 

Hindi na hinintay ni Romy na magsalita pa ulit ang taong kausap nya sa labas ng gate. Pagkatapos na mailabas ang sasakyan at nai-lock ang gate, agad na itong umupo. Tinawagan nya ulit si Miya. Ngunit gaya ng mga naunang tawag, walang sumasagot sa cellphone nito.

 

"Papa, tawagan mo si Ninang Ella," ang sabi ng panganay na anak.

 

"Tinawagan ko na kanina nung nasa loob tayo ng bahay. Wala ring sumasagot, eh," ang sagot ni Romy.

 

"Ano'ng ingay yun? Bakit biglang may sumiklab?," ang nanginginig na tanong ng bunsong babae.

 

"Naku, delikado kapag lumabas tayo rito sa subdivision. Nagkakagulo na sa labas. Baka masaktan kayo kapag tumuloy pa tayo," ang paliwanag ni Romy pagkatapos iatras ang sasakyan upang ipasok sa kanilang garahe. 

 

Bumaba ito sandali upang buksan ang gate. At pagkatalikod nito, narinig niya ang sunod-sunod na putok ng baril at nakita ang mga taong sumisigaw na nagtatakbuhan. Nakita niyang may nakahandusay na isang duguang lalaki sa unahan ng kanyang sasakyan. Tinamaan ito sa ulo. 

 

"Papa, may dugo ang ulo ni Ate!," ang narinig niyang sigaw ng anak na lalaki.

 

"Ano'ng nangyari?," agad na sagot nito. 

 

Hindi sumagot ang anak na panganay nang tinawag niya ang pangalan nito. Biglang dumilim ang kanyang paligid nang hindi niya naramdaman ang pulso ng anak. Wala siyang narinig na ingay kundi ang alingawngaw ng napakalakas na sigaw.